Verloren Bibliotheek

Het belangrijkste “Lijfboek” uit de verloren bibliotheek van Willem van Oranje genaamd ‘Discours du Songe de Poliphile’, maakt een tocht langs diverse musea. Het gaat om een in 2006 ontdekt, uniek historisch boek uit 1559, een monument voor multiculturalisme, dat de Vader des Vaderlands zijn hele leven met zich meedroeg.

Het is één van de belangrijkste boeken van de Nederlandse geschiedenis. Nooit kun je iets kopen wat van de Vader des Vaderlands is geweest en al helemaal niet zo’n uniek boek. Verzamelaars betalen tientallen miljoenen voor schilderijen van Mondriaan en Van Gogh, welnu, dit is een veel ouder kunstwerk met een grotere cultuurhistorische betekenis.

Antiquaar Laurens Hesselink

Provenance
De afgelopen vijf eeuwen was het boek zeer gewild en eigendom van buitenlandse privé verzamelaars. Het was onderdeel van collecties in London, New York en Parijs. In 2006 verscheen het onverwacht op een veiling in Frankrijk. De huidige Nederlandse eigenaar kocht het en dankzij hem was het in 2007 heel even te zien in het Haagse Meermanno Museum en binnenkort in diverse musea in het land.

In originele staat.
Bekend is dat het boek met de titel Hypnerotomachie Poliphile in 1554 in Parijs werd gedrukt en in 1559 door de Prins gekocht. Hij liet het binden in kalfsleer en aan beide zijden voorzien van zijn Oranjewapen met de ordeketen van het Gulden Vlies. De zeldzame Oranjeband is helemaal intact en heeft zelfs nog altijd de originele rug, iets dat eigenlijk nooit voorkomt.

De Zwijger
Tijdens zijn verblijf in Parijs in 1559 ervoer de Prins van het plan van de katholieke Franse vorst Hendrik en de Spaanse Koning Filips om door middel van inquisitie, alle verdachten van Protestantisme in Frankrijk en in de Nederlanden uit te roeien. Wijselijk liet hij dat niet merken, waardoor 1559 ook het jaar is dat de basis voor de bijnaam van de Prins Willem de Zwijger werd gelegd.

Dillenburg
Toen de Prins in 1568 de wijk nam naar de Dillenburg in Duitsland om aan de vervolging door de Spaanse koning Philips II te ontkomen, nam hij een kleine boekencollectie mee, waaronder deze ‘Poliphile’. Na zijn gewelddadige dood in 1584 is zijn bibliotheek, onder andere via familieleden, in alle richtingen verspreid geraakt.

Oranje gedachtegoed
Willem van Oranje staat voor een mentaliteit die alle Nederlanders kenmerkt en bindt. Het geografisch gebied Nederland heeft vorm gekregen in de tijd van Willem van Oranje. In de geest van zijn erfenis geven we richting aan onze toekomst.

Buitenlandse collectie
De Poliphile, een tastbaar bewijs van het gedachtegoed van Willem van Oranje. Het is van belang dat het in Nederland blijft en onder de aandacht wordt gebracht van een groot publiek. De kans is echter groot dat een buitenlandse verzamelaar zijn kans schoon ziet en dat het boek weer voor honderden jaren uit het zicht verdwijnt.

VAN POLIA HEEFT FRANCISCUS COLONNA GEHOUDEN.

Met mysterie omgeven
De schrijver van het boek is een mysterie en zijn naam kan eigenlijk alleen worden afgeleid uit een acrostichon van de grote hoofdletters die elk hoofdstuk openen: ze vormen vanaf het begin van het volume de inscriptie: “POLIAM FRATER FRANCISCVS COLVMNA PERAMAVIT”, “VAN POLIA HEEFT FRANCISCUS COLONNA GEHOUDEN” Er wordt aangenomen dat Polia kan worden geïdentificeerd met Lucrezia, de dochter van een advocaat uit Treviso.

Aldus Manutius
De roman heeft verschillende betekenislagen. De eerste druk werd in 1499, op het hoogtepunt van de Italiaanse renaissance, in Venetië in het grote folio-formaat gedrukt door de meest geroemde drukker uit die periode, Aldus Manutius. De titel geeft al aan dat het een boek voor weinigen is, want het vereist taalkennis om het eerste woord, onvindbaar in woordenboeken, te begrijpen: Hypnerotomachia Poliphili (De gedroomde liefdesstrijd van Poliphilus).

De Prins was zeer gehecht aan het boek. Tot aan zijn gewelddadige dood in 1584 had hij het bij zich.

Oranjekenner Reinildis van Ditzhuyzen.

Vroegste boekdrukkunst
Het boek is een ongeëvenaard toonbeeld van de vroegste boekdrukkunst, voor het eerst in de geschiedenis van het moderne boek, schitterend geïllustreerd met houtsneden van de meest fantastische bouwwerken, raadsels en wonderscènes. Het werd gekoesterd om de fantasierijke lay-out van teksten, de woordenrijkdom en meanderende zinsbouw. Ook voor de speciaal voor dit boek gesneden drukletter en de schoonheid van de maar liefst 181 houtgravures, waarvan 13 paginagroot.

Tweede Franse vertaling
1546 verscheen in Parijs onder de titel Hypnerotomachie, ou Discours du songe de Poliphile (Uiteenzetting over de droom van Polophile, verhalend hoe Amor hem bestrijdt vanwege Polia) een Franse vertaling, van de hand van Jean Martin, met nieuwe houtgravures die zijn afgeleid van de Italiaanse (en enkele toegevoegde). Deze vertaling werd nog twee maal herdrukt, in 1554 en 1561, alle drie in de grandeur van de typografie van de Franse renaissance en in het folio-formaat.